صنعتیسازی ساختمان در ایران
صنعتیسازی ساختمان در ایران؛ راهکاری برای کاهش ۳۰ درصدی هزینهها و افزایش عمر بنا
در شرایطی که رکود اقتصادی و چالشهای بازار مسکن، دغدغههای فراوانی را برای فعالان این حوزه ایجاد کرده است، کارشناسان بر این باورند که کلید حل بسیاری از این معضلات، تغییر در پارادایم «ساختوساز» و بازتعریف آن بهعنوان یک «فرآیند تولیدی» است. به اعتقاد متخصصان، صنعتیسازی ساختمان نه فقط یک انتخاب فنی، بلکه ضرورتی برای افزایش بهرهوری، کاهش پرت مصالح و ارتقای طول عمر سازهها در ایران است.
به گزارش «اخبار ساختمان»، جعفری قرائتی ستوده، رئیس هیئتمدیره انجمن صنفی تولیدکنندگان و فناوران صنعتی ساختمان، در گفتگو با تشریح الزامات گذار از سنت به صنعت در این حوزه، تأکید کرد که تا زمانی که ساختمان بهعنوان یک محصول تولیدی یکپارچه دیده نشود، مسیر توسعه این صنعت هموار نخواهد بود.
بازتعریف ساختمان؛ از نگاه جزءنگر تا تفکر سیستمی
رئیس هیئتمدیره انجمن صنفی تولیدکنندگان و فناوران صنعتی ساختمان با انتقاد از رویکرد سنتی حاکم بر پروژههای ساختمانی اظهار کرد:
«ساختمان یک محصول تولیدی است، اما متأسفانه در کشور ما، ساختمانسازی بیشتر بهصورت جزءنگر بررسی شده است؛ همین نگاه باعث شده این صنعت در مسیر رشد واقعی قرار نگیرد. ساختمانسازی در واقع یک فرآیند تولید است و هر کسی که ساختمان میسازد، عملاً یک تولیدکننده محسوب میشود.»
قرائتی ستوده با اشاره به اینکه رکود اقتصادی نباید مانعی برای توسعه باشد، افزود:
«در طول تاریخ ایران، هرگاه با مسئلهای مواجه شدیم، راهکاری برای آن یافتیم؛ چنانکه در شهر یزد با محدودیتهای اقلیمی و کمبود آب، سازههایی مهندسیشده و سازگار با محیط خلق شد. امروز نیز با وجود رکود، نیاز به مسکن پابرجا است و این صنعت نباید بهعنوان کالایی وارداتی در زمان بحران تلقی شود، بلکه باید با تکیه بر توان داخلی، ساختمانها را سبکتر، سریعتر و باکیفیتتر ساخت.»
توان مهندسی ایران؛ ظرفیت نهفته برای بومیسازی تجهیزات
یکی از پرسشهای اساسی در حوزه صنعتیسازی، توان کشور برای تأمین زیرساختهاست. قرائتی ستوده در پاسخ به این چالش تصریح کرد:
«ایران ظرفیتهای مهندسی بسیار بالایی دارد و مشکل اصلی نه در کمبود توان فنی، بلکه در نبود برنامهریزی یکپارچه است. ما میتوانیم با واردات نمونههای موفق تجهیزات صنعتی و بهرهگیری از مهندسی معکوس توسط متخصصان داخلی، نسبت به تولید این ماشینآلات در کشور اقدام کنیم؛ همانطور که در صنایع دیگر تجربه شده است.»
وی یادآور شد که انجمن صنفی تولیدکنندگان و فناوران صنعتی ساختمان که از سال ۱۳۸۳ تشکیل شده، از همان ابتدا با هدف گردآوری تولیدکنندگان، مشاوران و مجریان برای رفع خلأهای زیرساختی وارد میدان شد و تعامل با «مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی» برای استانداردسازی را در دستور کار قرار داد.
صنعتیسازی؛ فراتر از ماشینآلات، یک استراتژی مدیریتی
رئیس این انجمن با تأکید بر اینکه صنعتیسازی صرفاً خرید یک دستگاه یا قطعه پیشساخته نیست، توضیح داد:
«صنعتیسازی یک راهبرد مدیریتی است. در روشهای سنتی، ابتدا طراحی انجام میشود و سپس تلاش میکنیم تجهیزات و سیستمها را با آن طرح هماهنگ کنیم. اما در صنعتیسازی، طراحی یکپارچه از همان گام نخست آغاز میشود.»
وی در این باره به اهمیت فناوری BIM (مدلسازی اطلاعات ساختمان) اشاره کرد و گفت:
«استفاده از BIM به مدیریت یکپارچه اطلاعات، هماهنگی نقشهها و تطبیق اجزای ساختمان کمک میکند که در نهایت منجر به کاهش خطا و افزایش همافزایی میان مراحل طراحی، پیشتولید، تولید و بهرهبرداری میشود.»
دستاوردهای اقتصادی: کاهش ۳۰ درصدی هزینه و عمر مفید ۱۰۰ ساله
قرائتی ستوده با برشمردن مزایای عملیاتی صنعتیسازی، به ارقام قابلتوجهی اشاره کرد:
- کاهش پرت مصالح: «در صورت اجرای صحیح فرآیند صنعتیسازی، میتوان حداقل ۳۰ درصد از پرت مصالح جلوگیری کرد.»
- کاهش هزینههای نهایی: «این روش میتواند هزینههای ساخت را تا ۳۰ درصد کاهش دهد که نتیجه مدیریت یکپارچه و بهینهسازی فرآیندهاست.»
- افزایش عمر مفید: «در حالی که عمر مفید ساختمانها در ایران بهطور متوسط حدود ۲۵ سال است، صنعتیسازی با ارتقای کیفیت مصالح و دقت ساخت، میتواند این عدد را به شدت افزایش داده و حتی به ۱۰۰ سال برساند.»
وی همچنین با تأکید بر بهرهوری انرژی افزود: «ساختمانهای صنعتیساز باید در دوره بهرهبرداری نیز عملکرد بهینهای داشته باشند؛ لذا باید استانداردسازی اجزا و تجهیزات ساختمانی (از الکتروموتورها تا سیستمهای تهویه) بهطور جدی در دستور کار قرار گیرد.»
چشمانداز آینده؛ ضرورت مدیریت یکپارچه
رئیس هیئتمدیره انجمن صنفی تولیدکنندگان و فناوران صنعتی ساختمان در پایان با انتقاد از نبود جایگاه مشخص برای این صنعت در ساختار کلان کشور، ابراز امیدواری کرد:
«خوشبختانه در سالهای اخیر توجه بیشتری به این حوزه شده است. طرح جامع مدیریت صنعت ساختمان که در وزارت راه و شهرسازی پیگیری میشود، گام مؤثری برای به رسمیت شناختن این صنعت است. صنعتیسازی تنها یک انتخاب نیست، بلکه تنها راهکار برای عبور از ساختوسازهای غیراستاندارد و تبدیل صنعت ساختمان به یک پیشران اقتصادی واقعی است.»
