هوشمندسازی شهر؛ گذار از نمایش تکنولوژی

هوشمندسازی شهر؛ گذار از نمایش تکنولوژی به حکمرانی داده‌محور و حل مسئله

اخبار ساختمان – برگزاری هفتمین دوره کنفرانس و نمایشگاه شهر هوشمند و هوش مصنوعی ایران در مصلی امام خمینی (ره)، فرصتی طلایی برای بازخوانی مفهوم مدرن اداره کلان‌شهرهاست. اما آیا نصب دوربین‌های جدید یا راه‌اندازی چند اپلیکیشن به معنای واقعی «شهر هوشمند» است؟ دکتر محمد حسن‌زاده، رییس پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک) و دبیر علمی این رویداد، معتقد است که ما در میانه یک سوءتفاهم بزرگ قرار داریم. به گفته او، مسئله اصلی شهرهای ایران کمبود فناوری نیست، بلکه ناتوانی در هوشمندسازی شهر به عنوان یک پروژه مدیریتی است.

در حالی که بسیاری از سازمان‌ها در موج فناوری غرق شده‌اند، این کنفرانس با هدف گذار از «نمایش صرف تکنولوژی» به سمت حکمرانی هوشمند و کارآمد طراحی شده است.

بازتعریف شهر هوشمند؛ فراتر از تجهیزات و سامانه‌ها

امروز دیگر نمی‌توان هوشمندسازی شهر را صرفاً با خرید تجهیزات، نصب سامانه‌های نرم‌افزاری یا اتصالات اینترنتی تعریف کرد. ما در عصر «داده و دانش» قرار داریم که در آن هوش مصنوعی نه یک ابزار جانبی، بلکه قلب تپنده مدیریت شهری محسوب می‌شود.

دکتر حسن‌زاده معتقد است معیار موفقیت در این حوزه باید میزان «حل مسئله» و «خلق ارزش عمومی» باشد. یک نمایشگاه موفق زمانی به ثمر می‌نشیند که از محل صرف ارائه محصولات، به بستری برای همکاری تبدیل شود؛ جایی که مدیران شهری، پژوهشگران و شرکت‌های دانش‌بنیان، بدون واسطه درباره چالش‌های واقعی شهر و راه‌حل‌های علمی گفت‌وگو کنند. در این رویکرد، نمایشگاه نه یک بازار فروش تجهیزات، بلکه یک «آزمایشگاه سیاست‌گذاری و نوآوری شهری» است.

مسئله اصلی، حکمرانی است نه کمبود فناوری

یکی از پرسش‌های کلیدی در این گفت‌وگو، ریشه ناکارآمدی‌ها بود. آیا واقعاً فناوری در دسترس نیست؟ پاسخ رییس ایرانداک صریح است: خیر. ما فناوری‌های بسیار خوبی در اختیار داریم، اما مشکل در نحوه هوشمندسازی شهر و حکمرانی است.

اگر ساختار تصمیم‌گیری، فرآیندها، استانداردها و مدل کسب‌وکار اصلاح نشوند، پیشرفته‌ترین فناوری‌های دنیا نیز دردی از شهر دوا نخواهند کرد. در واقع، هوشمندسازی پیش از آنکه یک پروژه آی‌تی (IT) باشد، یک پروژه «تحول مدیریتی و سازمانی» است. برای جلوگیری از اتلاف منابع، زنجیره پروژه‌های شهری باید اصلاح شود: از «مسئله» شروع شود، به «داده» برسد، «دانش» تولید کند، منجر به «اقدام» شود و در نهایت «اثرگذاری» آن اندازه‌گیری گردد.

داده؛ مواد اولیه و خون جاری در رگ‌های شهر

داده در هوشمندسازی شهر، نقشی مشابه مواد اولیه در یک صنعت تولیدی دارد. بدون داده‌های باکیفیت، به‌روز و قابل اعتماد، هوش مصنوعی عملاً بی‌کاربرد است. چالش اصلی در ایران، کمبود تولید داده نیست؛ بلکه پراکندگی، ناهمگونی و جزیره‌ای بودن این داده‌هاست.

کشور بیش از آنکه به تولید داده‌های بیشتر نیاز داشته باشد، به «حکمرانی داده» نیاز دارد. باید مشخص باشد مالک داده کیست، کیفیت آن چگونه تضمین می‌شود، چه کسی به آن دسترسی دارد و حریم خصوصی چگونه حفاظت می‌شود. پایان دادن به سامانه‌های جزیره‌ای و ایجاد معماری داده یکپارچه، پیش‌نیاز اصلی حرکت از نگاه سامانه‌محور به نگاه داده‌محور است.

مدیریت دانش شهری؛ جلوگیری از تکرار اشتباهات

یکی از نقدهای جدی به مدیریت شهری سنتی، تجربه مجدد اشتباهات است. مدیران شهری نباید هر مسئله را از صفر تجربه کنند. در اینجا مدیریت دانش نقشی حیاتی در هوشمندسازی شهر ایفا می‌کند.

ایرانداک با تکیه بر تجربیات خود در مدیریت دانش علمی، بر این باور است که تجربه یک مدیر در یک منطقه باید مستندسازی شود تا شهر دیگری بتواند از آن بیاموزد. هدف نهایی، استقرار «مدیریت شهری مبتنی بر شواهد» است؛ یعنی تصمیم‌گیری بر پایه داده، پژوهش و تجربه، نه صرفاً برداشت‌های شخصی.

برای پل زدن میان دانشگاه و مدیریت شهری، باید اکوسیستم مستمر «دانش-سیاست-اجرا» تشکیل شود. دانشگاه باید مسائل واقعی شهر را بشناسد و مدیر شهری باید زبان تصمیم‌گیری بر پایه پژوهش را بیاموزد.

هوش مصنوعی؛ از شعار تا کاربرد واقعی

هوش مصنوعی در هوشمندسازی شهر می‌تواند معجزه کند، اما به شرطی که اولویت‌بندی درست باشد. از بهینه‌سازی ترافیک و پیش‌بینی مصرف انرژی گرفته تا نگهداری پیش‌گویانه زیرساخت‌ها، هوش مصنوعی می‌تواند هزینه‌ها را کاهش و دقت تصمیمات را افزایش دهد.

اما هشدار جدی دکتر حسن‌زاده این است: مراقب باشید «هوشمند به نظر نرسید»! خطر بزرگی وجود دارد که سازمان‌ها صرفاً با افزودن عنوان «هوش مصنوعی» به سامانه‌های خود، سعی در پیشرو نشان دادن خود داشته باشند. معیار واقعی سنجش باید شاخص‌های عملکردی باشد:

• چقدر زمان سفر کاهش یافته است؟
• میزان دقیق مصرف انرژی چقدر بهینه شده؟
• رضایت شهروندان چه تغییری کرده است؟

در نهایت، مهم‌ترین کاربرد هوش مصنوعی، تبدیل مدیر شهری از یک فرد «واکنشی» به یک «تصمیم‌یار داده‌محور» است. اگر پنج سال دیگر، داده‌های شهری یکپارچه شده باشند، تصمیمات مهم مبتنی بر شواهد باشند و اثرات هوشمندسازی در زندگی روزمره شهروندان لمس شود، آنگاه می‌توان گفت که هوشمندسازی شهر در ایران از یک عنوان نمایشگاهی عبور کرده و به یک شیوه نوین حکمرانی تبدیل شده است.

برای خواندن اخبار بیشتر کلیک کنید.