صنعتی سازی ساختمان زیر سایه روش‌های سنتی
صنعتی سازی ساختمان زیر سایه روش‌های سنتی؛ مزایای سازه‌های کارخانه‌ای
سرعت پایین پیشرفت پروژه‌های عمرانی، انسداد معابر شهری ناشی از استقرار تجهیزات سنگین بتن‌ریزی و دغدغه‌های همیشگی پیرامون مقاومت اتصالات، سال‌هاست بخش مسکن کشور را درگیر کرده است. در این میان، کارشناسان مهندسی بر این باورند که گذار از ساخت سنتی به ساخت مدرن تنها با انتقال فرآیندهای اصلی تولید به محیط‌های کنترل‌شده کارخانه‌ای محقق می‌شود؛ با این حال، روند پیشرفت این الگو به دلایل فنی و اقتصادی متعددی کند شده است.
به گزارش «اخبار ساختمان»، مهندس مصطفی هاشمی عهد، مدیرعامل شرکت پتروسازه شهباز اراک، در گفتگویی اختصاصی به واکاوی موانع پیش روی صنعتی سازی ساختمان پرداخته و بر ضرورت اجباری شدن استانداردهای کارخانه‌ای در ساخت اسکلت‌های فلزی، حتی برای پروژه‌های کم‌مرتبه، تأکید کرده است.
دو دهه تجربه صنعتی؛ از سازه‌های نفت و گاز تا انبوه‌سازی مسکن
شرکت پتروسازه شهباز اراک از سال ۱۳۸۰ در شهرک صنعتی حاجی‌آباد (واقع در چهار کیلومتری اراک) فعالیت تخصصی خود را در زمینه ساخت انواع مخازن تحت فشار و سازه‌های فلزی سنگین آغاز کرده است. این مجموعه در کارنامه اجرایی خود، ساخت پروژه‌های شاخصی همچون خطوط تولید شرکت خودروسازی سایپا، سازه‌های پالایشگاهی، نفت، گاز و نیروگاهی و همچنین پروژه‌های بزرگ شهری نظیر برج آرتمیس در حاشیه دریاچه چیتگر تهران را ثبت کرده است.
هاشمی با اشاره به سوابق این مجموعه در طرح‌های مسکونی کلان افزود:
«علاوه بر پروژه‌های صنعتی، در بخش مسکن نیز حضوری فعال داشته‌ایم؛ از جمله ساخت سازه‌های مسکن مهر در شهرک مهاجران اراک، برج‌های مسکونی ۱۴ طبقه میثاق اراک و فازهایی از مسکن مهر شهر بروجرد. همچنین سال گذشته، ساخت و نصب سازه پارکینگ هتل سیلوان خوانسار را به صورت مستقیم و با نظارت کامل کارخانه‌ای به پایان رسانده و تحویل دادیم.»
نقش محوری سازه‌های فولادی در صنعتی سازی ساختمان
یکی از ارکان اساسی ارتقای بهره‌وری در مهندسی سازه، انتقال خط تولید قطعات باربر از کارگاه‌های میدانی به کارخانه‌های مجهز است. سازه‌های فلزی به دلیل ماهیت پیش‌ساختگی، بستر اصلی این تحول به شمار می‌روند.
مدیرعامل شرکت پتروسازه شهباز اراک با برشمردن مزایای ساخت صنعتی تصریح کرد:
«اصلی‌ترین مزیت سازه‌های فولادی این است که فرآیند برش، مونتاژ و جوشکاری آن‌ها درون سوله کارخانه و زیر نظر آزمایشگاه‌های کنترل کیفیت انجام می‌شود. این سازوکار، امکان نظارت بر جوشکاری، بررسی تست‌های غیرمخرب (NDT) و دقت در ابعاد اتصالات را به بالاترین سطح ممکن می‌رساند؛ امری که اجرای آن در باد و باران و محدودیت‌های فیزیکی کارگاه‌های ساختمانی هرگز با این دقت امکان‌پذیر نیست.»
کاهش اغتشاش بصری و بی‌پروایی در محیط شهری
وی با مقایسه ساخت کارگاهی با روش‌های مدرن خاطرنشان کرد:
«در سازه‌های بتنی و ساخت‌وسازهای سنتی، میکسرها، پمپ‌های بتن و مصالح فله‌ای ماه‌ها معابر عمومی را اشغال کرده و موجب بی‌نظمی در محیط شهری می‌شوند. در نقطه مقابل، سازه‌هایی که بر پایه رویکرد صنعتی سازی ساختمان تولید می‌شوند، پس از کنترل نهایی در کارخانه، صرفاً جهت نصب سریع با پیچ و مهره به محل پروژه حمل می‌شوند. این امر علاوه بر افزایش ایمنی کارگران و شهروندان، مدت‌زمان عملیات اجرایی در معابر شهری را به حداقل می‌رساند.»
رقابت ناسالم با جوشکارهای سنتی؛ آفت کیفیت در صنعت مسکن
با وجود مزایای اثبات‌شده، سهم اسکلت‌های استاندارد از بازار ساخت‌وساز شهری همچنان کمتر از انتظار است. یکی از مهم‌ترین ریشه‌های این معضل، حاکمیت قیمت‌محوری بر بازار به جای کیفیت‌محوری است.
مصطفی هاشمی عهد در آسیب‌شناسی این پدیده گفت:
«متأسفانه هنوز فرهنگ ساخت‌وساز سنتی رایج است؛ به این صورت که برخی کارفرمایان برای کاهش هزینه‌ها، از اکیپ‌های جوشکاری سیار در حاشیه خیابان یا کف پروژه استفاده می‌کنند. هزینه‌های یک کارگاه خیابانی هرگز با یک واحد صنعتی که دارای مهندسان مقیم، سیستم‌های کنترل کیفیت، ماشین‌آلات پیشرفته و استانداردهای رسمی است برابری نمی‌کند؛ اما هنگامی که سازندگان صرفاً قیمت پایین‌تر را مبنای تصمیم‌گیری قرار می‌دهند، عملاً شرکت‌های استاندارد تضعیف می‌شوند و به روند صنعتی سازی ساختمان آسیب جدی وارد می‌آید.»
وی اضافه کرد که اگرچه نوسانات بازار آهن و چالش‌های زنجیره تأمین فولاد فشار مضاعفی ایجاد کرده، اما مشکل بنیادین، نبود تفکیک میان محصول مهندسی و جوشکاری غیرتخصصی است.
لزوم تصویب الزام قانونی برای ساخت کارخانه‌ای سازه‌ها
در بخش صنایع نفت، گاز و پتروشیمی، نظارت‌های سخت‌گیرانه‌ای بر ساخت سازه‌های فلزی اعمال می‌شود و پیمانکار ملزم به ارائه گواهینامه‌های معتبر کارخانه‌ای است؛ رویکردی که جای خالی آن در بخش ساختمان‌های شهری به شدت احساس می‌شود.
مدیرعامل شرکت پتروسازه شهباز اراک در پایان یادآور شد:
«برای نجات سرمایه‌های ملی و ارتقای ایمنی سازه‌ها در برابر زلزله، باید مقررات ملی ساختمان رویکرد بازدارنده‌تری اتخاذ کنند. اگر مراجع صدور پروانه ساختمانی و سازمان نظام مهندسی، ساخت کارخانه‌ای را حتی برای ساختمان‌های یک یا دو طبقه الزامی کنند و مانع از ساخت‌وسازهای غیراستاندارد در معابر شوند، فضای رقابت سالم شکل خواهد گرفت. تنها در این صورت است که شعار صنعتی سازی ساختمان از حد همایش‌ها فراتر رفته و به ایمن‌سازی پایدار مسکن در کشور منجر خواهد شد.»
