درآمد کمتر از انتظار از عوارض آزادراهی؛ پروژههای ریلی برای اجرا به ۱۶۰۰ همت اعتبار نیاز دارند
درآمد حاصل از عوارض آزادراهی و کمبود منابع مالی پروژههای ریلی، به یکی از چالشهای جدی توسعه زیرساختهای حملونقل کشور تبدیل شده است. بر اساس تازهترین اظهارات مسئولان، با وجود صدور چند هزار میلیارد تومان قبض عوارض آزادراهی، میزان وصول واقعی آن بهمراتب کمتر از پیشبینیها بوده و در مقابل، پروژههای ریلی با کمبود شدید منابع مالی مواجهاند.
به گفته محبوبه کباری معاون شرکت ساخت و توسعه زیربناهای حملونقل کشور، هماکنون حدود ۳۲۰۰ کیلومتر آزادراه در کشور در حال بهرهبرداری است که بخشی از آن توسط دولت و بخش دیگر با مشارکت بخش خصوصی اداره میشود. علاوه بر این، ۳۴۰۰ کیلومتر آزادراه جدید نیز در قالب ۷ کریدور تعریف شده که واگذاری آنها تا سال ۱۴۰۶ انجام خواهد شد.
اعتبار مورد نیاز برای اجرای آزادراههای جدید حدود ۲۵۰۰ همت برآورد شده که بیش از نیمی از آن از طریق سرمایهگذاری بخش خصوصی تأمین میشود. در حال حاضر عملیات اجرایی ۱۰ بسته آزادراهی به ارزش ۳۵۷ همت آغاز شده و برای ۸ بسته دیگر نیز سرمایهگذار انتخاب شده است.
با این حال، موضوع وصول عوارض آزادراهی همچنان یکی از دغدغههای اصلی این حوزه است. به گفته مسئولان، در بسیاری از آزادراهها تنها بین ۳۵ تا ۵۰ درصد عوارض صادرشده وصول میشود. پیشبینی میشود تا پایان سال حدود ۸ همت قبض عوارض آزادراهی صادر شود، اما درآمد واقعی حاصل از آن کمتر از ۴ همت باشد. به همین منظور، در لایحه بودجه سال ۱۴۰۵ استفاده از گلوگاههایی مانند بیمه شخص ثالث، بانک مرکزی و سازمان راهداری برای افزایش نرخ وصول عوارض در نظر گرفته شده است.
در بخش حملونقل ریلی نیز وضعیت چندان مطلوب نیست. عباس خطیبی معاون ساخت و توسعه راهآهن اعلام کرد که در سال ۱۴۰۴ تنها ۳۰ همت منابع مالی برای پروژههای ریلی تخصیص یافته و با این روند، تکمیل پروژهها ممکن است بیش از پنج دهه زمان ببرد.
در حال حاضر بیش از ۱۵ هزار کیلومتر خط اصلی راهآهن در کشور فعال است و هزاران کیلومتر دیگر در دست ساخت یا مطالعه قرار دارد. برآوردها نشان میدهد برای اجرای کامل پروژههای ریلی کشور، حدود ۶.۲ میلیارد یورو منابع مالی مورد نیاز است. مسئولان معتقدند برای جبران این کمبود، باید از ظرفیت سرمایهگذاران غیردولتی، صنایع بزرگ، معادن و شرکتهای بینالمللی استفاده شود.
با توجه به مزایای حملونقل ریلی از جمله کاهش مصرف انرژی، ایمنی بالاتر و سازگاری با محیطزیست، توسعه کریدورهای ریلی شمال–جنوب و شرق–غرب به یکی از اولویتهای اصلی برنامههای کلان کشور تبدیل شده است؛ اما تحقق این اهداف بدون اصلاح شیوههای تأمین مالی امکانپذیر نخواهد بود.
